( 222 ) - آزاد خان صحيح است . احتمالا اشتباه در برگرداندن صورت لاتين نام به فارسى از سوى مترجم است . ( 223 ) - ايران و قضيهء ايران ، ج 2 ، ص 311 . در اينجا به نظر مىرسد كه در سياق عبارت اشتباه كوچكى در مورد تصرف چابهار و قصر قند توسط ايران روى داده است ، چه از عبارت كرزن ممكن است چنين استنباط شود كه تصرف آن مناطق قبل از حكومت ابراهيم خان بوده است ، در صورتى كه در واقع اين نواحى توسط ابراهيم خان ضميمهء خاك ايران شدند . ( 224 ) - منظور حملهء قواى انگليس به جنوب ايران به دنبال تسخير هرات توسط شاهزاده حسام السلطنه است . ( 225 ) - تاريخ روابط سياسى ايران و انگليس ، ج 3 ، صص 944 - 939 ، به نقل از مقدمهء سرفردريك گلد اسميد بر كتاب شرق ايران ، جغرافى و شرح وقايع ، نوشتهء ماژور سنت جان لووت و ايوان اسميت . ( 226 ) - منظور توسعهء قلمرو حكومت و سلطهء ايران به سوى شرق بلوچستان توسط ابراهيم خان حاكم بلوچستان ايران و تهديدى است كه دولت انگليس از اين بابت در سرحدات غربى متصرفات هند خود احساس مىكرد . ( 227 ) - تاريخ روابط سياسى ايران و انگليس ، ج 3 ، ص 935 ، به نقل از گلد اسميد . ( 228 ) - همان ، ص 907 ، به نقل از سر هنرى رالينسون در كتاب انگليس و روس در شرق . ( 229 ) - تاريخ منتظم ناصرى ، ج 3 ، ص 1865 ، و نيز الماثر و الآثار ، تأليف اعتماد السلطنه . ( 230 ) - تاريخ روابط سياسى ايران و انگليس ، ج 3 ، ص 971 . ( 231 ) - همان ، ص 963 . ( 232 ) - همان ، ص 935 ، به نقل از گلد اسميد . ( 233 ) - همان ، ص 944 . ( 234 ) - همان ، ص 946 . ( 235 ) - ايران و قضيهء ايران ، ج 2 ، صص 312 - 311 . ( 236 ) - تاريخ روابط سياسى ايران و انگليس ، ج 3 ، صص 950 - 945 ، به نقل از گلد اسميد ؛ نيز يكصد سند تاريخى ، گردآورنده ابراهيم صفايى ، صص 195 - 187 ؛ و نيز سفرنامهء ژنرال سايكس ، ص 142 . ( 237 ) - يكصد سند تاريخى دوران قاجاريه گردآورنده ابراهيم صفايى ، انتشارات بابك ، تهران ، بدون تاريخ . ( 238 ) - منظور مرتضى قلى خان وكيل الملك دوم پسر محمد اسمعيل خان وكيل الملك نورى است كه در 1286 به حكومت كرمان و بلوچستان رسيد . ( 239 ) - يكصد سند تاريخى ، صص 191 - 190 . ( 240 ) - همان ، صص 193 - 192 ، نقل از كتاب 24 اسناد وزارت امور خارجهء ايران . ( 241 ) - همان ، ص 194 ، به نقل از همان مأخذ . سردار فقير محمد خان كه در اين سفر به عنوان كميسر خان كلات به بلوچستان آمده بود ، از خوانين ناحيهء كج بوده و ظاهرا همان است كه گلد اسميد در 24 ژانويهء 1862 قراردادى با وى ، يعنى با فقير محمد نايب كج با حضور رئيس رحمت اللّه خان نمايندهء خان كلات و به دستور خان كلات براى حفاظت از سيمهاى تلگراف انگليس از بندر كولموت تا بندر گوادر در مقابل دريافت يك مقررى ساليانه امضاء نموده بود . ر . ك . تاريخ روابط سياسى ايران و انگليس ، ج 3 ، ص 803 . ( 242 ) - همهء اين نواحى اينك مناطق مرزى بلوچستان ايران و پاكستان مىباشند . ( 243 ) - يكصد سند تاريخى ، ص 195 ، نقل از كتاب 24 اسناد وزارت امور خارجهء ايران . ( 244 ) - تاريخ روابط سياسى ايران و انگليس ، ج 3 ، صص 976 - 935 . ( 245 ) - همان ، ص 974 . ( 246 ) - نقل به مضمون از همان مأخذ ، صص 952 - 950 ، به نقل از گلد اسميد . ( 247 ) - سفرنامهء سايكس ، ص 262 . ( 248 ) - تاريخ روابط سياسى ايران و انگليس ، ج 3 ، ص 951 ، به نقل از گلد اسميد .